توبهء واقعى و بازگشت حقيقى به حق ، سبب تغيير خشم به رحمت است ، و نماز واقعى سبب دگرگونى حال از سيئات به حسنات است ، و در قيامت - بنا بر روايات - روزهء ماه رمضان تبديل شونده به سپر محكمى در برابر آتش دوزخ است . عبادات و ديگر اعمال خير خالصانه هم ذاتاً در گردونهء چنين تحول و دگرگونى قرار مىگيرند و هر يك به شكل حقيقتى ملكوتى در قيامت رخ نمايند . آنچه در آخرت به عنوان پاداش يا كيفر به نيكوكاران و بدكاران داده مىشود ، تجسم خود عمل آنهاست كه به صورت بهشت يا دوزخ درمىآيد . « يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً وَ ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَها وَ بَيْنَهُ أَمَداً بَعِيداً . . . » « 1 » . روزى كه هر كس آنچه را از كار نيك انجام داده و آنچه را از كار زشت مرتكب شده حاضر شده مىيابد و آرزو مىكند كه اى كاش ميان او و كارهاى زشتش زمان دور و درازى فاصله بود . . . « وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ ما كَسَبَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ » « 2 » . و پروا كنيد از روزى كه در آن به سوى خدا بازگردانده مىشويد ، سپس به هر كس آنچه انجام داده به طور كامل داده مىشود و آنان مورد ستم قرار نمىگيرند [ زيرا هر چه را دريافت مىكنند ، تجسّمِ عينى اعمال خودشان است ] .

--> ( 1 ) - آل عمران ( 3 ) : 30 . ( 2 ) - بقره ( 2 ) : 281 .